Tất niên hay Tết niên? Cách gọi đúng và ý nghĩa ngày cuối năm

Cách gọi đúng là tất niên, không phải “tết niên”. Chữ “tất” nghĩa là hết, xong; chữ “niên” nghĩa là năm. Ghép lại, tất niên là lúc năm cũ khép lại.

Cuối tháng Chạp, nhà nào cũng nhắc chuyện cúng tất niên, công ty thì rủ nhau đi tiệc tất niên. Vậy mà tới lúc viết thiệp mời hay nhắn tin cho họ hàng, nhiều người vẫn khựng lại: tất niên hay tết niên mới đúng? Viết sai một chữ thì không ai trách, nhưng hiểu đúng nghĩa sẽ giúp mình làm lễ, mời tiệc và nói chuyện với người lớn tự tin hơn.

Tất niên là cách gọi đúng, chỉ thời điểm cuối năm âm lịch; “tết niên” là cách nói chệch do âm đọc gần với chữ Tết. Lễ tất niên là mâm cúng ngày cuối năm để báo với tổ tiên, tạ ơn một năm đã qua và mời ông bà về ăn Tết, khác với tiệc tất niên công ty vốn là buổi liên hoan tổng kết năm. Tết Đinh Mùi 2027 không có 30 Tết, ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức Thứ Sáu 05/02/2027.

Tất niên nghĩa là gì?

Tất niên là từ Hán Việt ghép từ hai chữ: “tất” nghĩa là hết, xong, kết thúc; “niên” nghĩa là năm. Ghép lại, tất niên là cuối năm, là quãng thời gian khép lại một năm âm lịch. Trong đời sống người Việt, chữ này gần như chỉ dùng cho dịp cuối tháng Chạp, ngay trước Tết Nguyên Đán.

Từ “tất niên” hiếm khi đứng một mình. Người ta hay nói “cúng tất niên”, “lễ tất niên”, “bữa cơm tất niên”, “tiệc tất niên”. Mỗi cụm chỉ một việc khác nhau, nhưng đều xoay quanh ý tiễn năm cũ, gom lại những gì đã qua trước khi bước sang năm mới.

Chữ “tất” trong tất niên nghĩa là gì?

Chữ “tất” ở đây cùng nghĩa với “tất” trong “hoàn tất”: làm xong, đi tới chỗ kết thúc. Nghe “tất niên”, người lớn hiểu ngay đó là chuyện của ngày cuối năm, lúc việc trong năm đã xong xuôi. Nắm được nghĩa này rồi thì khó viết nhầm, vì chữ “tết” không mang nghĩa hết hay xong.

Chữ “niên” thì quen hơn, gặp trong “niên học”, “thường niên”, “thanh niên”. Cặp đối của tất niên là tân niên, nghĩa là năm mới, như trong câu chúc “cung chúc tân niên”. Một bên tiễn năm cũ, một bên đón năm mới, đặt cạnh nhau là dễ nhớ liền.

Vì sao nhiều người nói “tết niên”?

“Tết niên” xuất hiện chủ yếu vì âm “tất” và “tết” khá gần nhau khi nói nhanh. Tất niên lại rơi đúng mùa Tết, nên nhiều người đoán đó là “Tết của năm” hay “Tết cuối năm”, rồi nói và viết theo cảm giác. Lâu dần, cách gọi này lan qua lời mời miệng, tin nhắn, thậm chí cả băng rôn treo ở quán ăn.

Dù nghe quen tai, “tết niên” không phải từ chuẩn và không có nghĩa riêng trong tiếng Việt. Khi viết thiệp mời, thông báo hay bài khấn, nên dùng “tất niên”. Nói chuyện trong nhà thì ai cũng hiểu nhau, còn giấy tờ, thư mời công ty hay bài đăng mạng xã hội thì viết đúng sẽ gọn gàng và đỡ bị người khác nhắc.

Nguồn gốc và ý nghĩa lễ tất niên

Lễ tất niên gắn với tục thờ cúng tổ tiên, nếp sống có từ lâu đời của người Việt. Cuối năm, con cháu bày mâm cúng để thưa với ông bà rằng một năm đã khép lại, tạ ơn những gì gia đình có được và mời ông bà về sum họp mấy ngày Tết. Với nhiều nhà, đây là lễ cúng lớn của tháng Chạp, chỉ đứng sau mâm cúng ngày Tết.

Ngoài phần cúng, tất niên còn là bữa cơm đông đủ nhất trong năm. Người đi làm xa, con cái đã ra riêng thường cố về kịp bữa này. Nhiều nhà coi bữa cơm tất niên ngang với bữa cơm sáng mùng Một, vì đó là lúc cả nhà ngồi chung mâm sau một năm mỗi người một việc.

Lễ tất niên mang ý nghĩa gì với gia đình?

Ý nghĩa đầu tiên là nhớ ơn. Mâm cúng tất niên là lời cảm ơn ông bà, tổ tiên đã phù hộ con cháu qua một năm làm ăn, học hành. Người đứng cúng thường khấn tóm lại chuyện nhà trong năm và xin cho năm mới bình an, mạnh khỏe.

Ý nghĩa thứ hai là khép lại. Trước lễ, các nhà thường dọn dẹp, lau bàn thờ, trả nợ nần, giải quyết việc còn dang dở. Ai cũng muốn bước sang năm mới với nhà cửa gọn gàng, lòng nhẹ nhõm, không mang chuyện cũ sang năm mới.

Ý nghĩa thứ ba là sum họp. Cúng xong, cả nhà ngồi lại ăn cơm, hỏi han chuyện học, chuyện làm, chuyện sức khỏe. Với ông bà, cha mẹ lớn tuổi, nhìn con cháu đông đủ quanh mâm cơm tất niên là niềm vui lớn của dịp cuối năm.

Cúng tất niên có bắt buộc làm vào 30 Tết không?

Không bắt buộc đúng ngày 30. Thông thường các nhà cúng tất niên vào ngày cuối cùng của năm âm lịch: năm tháng Chạp đủ thì là 30, năm tháng Chạp thiếu thì là 29. Nhiều gia đình bận việc hoặc phải về quê nên làm sớm hơn trong những ngày cuối tháng Chạp, miễn là trước giao thừa.

Cách làm cũng khác nhau theo vùng miền và nếp nhà. Có nơi gộp lễ tất niên với lễ rước ông bà, có nơi tách riêng hai lễ. Muốn biết chi tiết từng bước sắm lễ, bày mâm, bạn xem bài cúng tất niên cuối năm như thế nào cho đúng để chuẩn bị cho kỹ.

Tất niên, giao thừa và tân niên khác nhau

Ba từ này hay bị dùng lẫn vì đều thuộc dịp chuyển năm. Cách phân biệt nhanh: tất niên là tiễn năm cũ, giao thừa là lúc chuyển giao, tân niên là đón năm mới. Bảng dưới đây gom lại để bạn tra nhanh khi cần viết thiệp hay đặt tên sự kiện.

Giao thừa khác tất niên ở điểm nào?

Giao thừa là một thời khắc, còn tất niên là cả một dịp. Lễ tất niên thường làm ban ngày hoặc chiều ngày cuối năm, trong nhà, trước bàn thờ gia tiên. Lễ giao thừa làm đúng lúc nửa đêm, nhiều nhà bày thêm mâm ngoài trời để tiễn năm cũ, đón năm mới theo tín ngưỡng dân gian.

Vì hai lễ sát nhau nên nhiều người tưởng là một. Thật ra mâm cúng, bài khấn và ý nghĩa của hai lễ đều khác. Nếu muốn chuẩn bị riêng phần nửa đêm, bạn tham khảo cách cúng giao thừa Tết Nguyên Đán để khỏi lẫn với lễ cuối năm.

Tân niên dùng khi nào cho đúng?

Tân niên dùng cho những việc diễn ra từ đầu năm mới: tiệc tân niên, chúc mừng tân niên, gặp mặt đầu xuân. Nếu công ty tổ chức liên hoan sau Tết, gọi là tiệc tân niên hoặc tiệc đầu xuân mới khớp; gọi tiệc tất niên lúc đó là lệch thời điểm.

Câu chúc trong thiệp gửi trước Tết thì vẫn ghi “chúc mừng năm mới” hay “cung chúc tân niên” được, vì đó là lời chúc cho năm sắp tới. Chỉ có tên sự kiện mới cần khớp ngày: tổ chức trước Tết là tất niên, sau Tết là tân niên.

Tiệc tất niên công ty khác gì cúng tất niên?

Tiệc tất niên công ty là buổi liên hoan tổng kết năm, không phải nghi lễ thờ cúng. Hai việc dùng chung chữ “tất niên” vì cùng diễn ra cuối năm và cùng mang ý khép lại một năm, còn mục đích, người tham dự và cách tổ chức thì khác hẳn nhau.

• Mục đích: cúng tất niên để thưa với tổ tiên, tạ ơn và mời ông bà về ăn Tết; tiệc tất niên để tổng kết, cảm ơn và gắn kết tập thể.
• Địa điểm: cúng tất niên làm tại nhà, trước bàn thờ gia tiên; tiệc tất niên có thể ở văn phòng, nhà hàng hay quán quen.
• Người tham dự: cúng tất niên có gia đình, họ hàng; tiệc tất niên có đồng nghiệp, đối tác hoặc bạn bè.
• Thời điểm: cúng tất niên gắn với ngày cuối năm âm lịch; tiệc tất niên linh hoạt trong tháng Chạp, tùy lịch của từng nơi.

Tiệc tất niên công ty thường gồm những gì?

Tiệc tất niên công ty thường có phần tổng kết, cảm ơn nhân viên, khen thưởng, rồi tới ăn uống, văn nghệ hoặc bốc thăm. Ngày tổ chức tùy từng công ty, phần nhiều rơi vào nửa cuối tháng Chạp, trước khi mọi người nghỉ Tết về quê.

Ngoài công ty, nhóm bạn, lớp học cũ, hội đồng hương cũng hay hẹn nhau “ăn tất niên”. Ở những buổi này, tất niên chỉ còn là cái cớ để gặp mặt cuối năm, không có mâm cúng hay bài khấn nào cả.

Nên gọi tiệc tất niên hay tiệc cuối năm?

Cả hai cách đều đúng. “Tiệc tất niên” nghe trang trọng, hợp với thư mời, băng rôn, thông báo nội bộ; “tiệc cuối năm” gần gũi hơn, hợp với tin nhắn trong nhóm. Chỉ cần tránh viết “tiệc tết niên” trên giấy tờ chính thức hay trên phông nền sân khấu, vì chỗ đó người xem nhìn thấy rõ nhất.

Tất niên Tết Đinh Mùi 2027 vào ngày nào?

Tết Đinh Mùi 2027 có mùng Một rơi vào Thứ Bảy 06/02/2027. Tháng Chạp năm nay là tháng thiếu, nên năm nay không có ngày 30 Tết. Ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức Thứ Sáu 05/02/2027, và giao thừa là đêm 05/02 rạng sáng 06/02.

Năm nay cúng tất niên ngày nào?

Nhà nào quen cúng tất niên vào “30 Tết” thì năm nay làm vào 29 tháng Chạp, Thứ Sáu 05/02/2027. Nhiều người vẫn quen miệng gọi là “cúng 30 Tết”, cách gọi đó không sai về ý, chỉ cần nhớ ngày thật trên lịch là 29. Muốn hiểu vì sao có năm không có ngày 30, bạn đọc thêm bài Tết 2027 có 30 Tết không.

Lễ tất niên thường đi cùng lễ rước ông bà vào chiều cuối năm. Cách sắm lễ và trình tự rước ông bà có trong bài cách cúng đón ông bà ngày 30 Tết; năm nay bạn chỉ cần dời sang ngày 29 tháng Chạp.

Lịch các lễ cuối năm nên nhớ

Chuỗi lễ cuối năm thường mở đầu bằng cúng ông Táo ngày 23 tháng Chạp, năm nay là Thứ Bảy 30/01/2027. Sau đó là mấy ngày dọn nhà, sắm sửa, rồi tới cúng tất niên, rước ông bà vào ngày cuối năm và cúng giao thừa lúc nửa đêm. Các lễ này được gom lại đầy đủ trong bài các lễ cúng trong dịp Tết Nguyên Đán.

Chốt được ngày rồi thì phần còn lại là chuẩn bị lời khấn. Bài văn khấn cúng tất niên trong nhà, ngoài trời có sẵn mẫu để bạn đọc trước, đỡ lúng túng lúc đứng trước bàn thờ.

Bữa cơm tất niên đông người thì nước uống nên tính sớm. Nhà đông khách mấy ngày cuối năm có thể đặt thêm một bình cho máy nóng lạnh, hoặc vài thùng chai nhỏ để khách cầm cho tiện. Bạn xem các loại nước bình 20 lít và nước chai 500ml ở A LÔ Nước Suối, đặt sớm một chút để mình hẹn giờ giao, đỡ cảnh hết nước đúng lúc nhà đông người nha.

Mấy ý chính cần nhớ:

• Cách gọi đúng là “tất niên”; “tết niên” là cách nói chệch, không nên dùng khi viết.
• Tất niên nghĩa là cuối năm, đối lại với tân niên là năm mới; giao thừa là khoảnh khắc chuyển giao giữa hai năm.
• Lễ tất niên để tạ ơn tổ tiên, khép lại năm cũ và mời ông bà về ăn Tết; tiệc tất niên công ty là buổi liên hoan tổng kết.
• Tết Đinh Mùi 2027 không có 30 Tết; ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, Thứ Sáu 05/02/2027.

Cần nước uống giao tận nơi, bạn gọi A LÔ Nước Suối qua hotline 0966 391 321 hoặc 0867 179 170 (Zalo 0966 391 321). Kho mình ở 2P Tôn Thất Thuyết, Phường Xóm Chiếu, TP.HCM, làm việc 8:30–17:30 từ Thứ Hai đến Thứ Bảy.

Câu hỏi thường gặp về tất niên

“Tết niên” có phải là từ sai không?

Xét theo chữ nghĩa thì đúng là sai. “Tất niên” là từ Hán Việt có nghĩa rõ ràng: “tất” là hết, “niên” là năm. “Tết niên” không có nghĩa riêng, chỉ là cách nói chệch vì âm gần giống và vì rơi đúng mùa Tết. Nói trong nhà thì vẫn hiểu, còn khi viết thiệp mời, băng rôn hay bài khấn thì nên dùng “tất niên”.

Tất niên là ngày bao nhiêu âm lịch?

Tất niên gắn với ngày cuối cùng của năm âm lịch. Năm tháng Chạp đủ thì đó là ngày 30, năm tháng Chạp thiếu thì là ngày 29. Nhiều gia đình làm lễ sớm hơn trong những ngày cuối tháng Chạp vì bận việc hoặc phải về quê, miễn là xong trước giao thừa. Tết Đinh Mùi 2027, ngày cuối năm là 29 tháng Chạp.

Bữa cơm tất niên khác mâm cúng tất niên thế nào?

Mâm cúng tất niên là phần dâng lên bàn thờ gia tiên để thưa chuyện cuối năm và mời ông bà về ăn Tết. Bữa cơm tất niên là lúc cả nhà ngồi ăn chung sau khi cúng xong, thường dùng luôn các món đã dâng cúng. Hai việc đi liền nhau nên hay được gọi chung là “ăn tất niên”.

Tiệc liên hoan sau Tết có gọi là tiệc tất niên được không?

Không nên. Tất niên nghĩa là cuối năm, nên tiệc tổ chức sau mùng Một gọi là tiệc tân niên hoặc tiệc đầu xuân mới khớp thời điểm. Nếu công ty dời tiệc sang sau Tết vì lịch bận, chỉ cần đổi tên trên thư mời và phông nền để khách không thấy lệch nghĩa.

Năm 2027 có cúng tất niên vào 30 Tết được không?

Năm 2027 không có ngày 30 Tết vì tháng Chạp thiếu. Nhà nào quen cúng tất niên vào ngày cuối năm thì làm vào 29 tháng Chạp, tức Thứ Sáu 05/02/2027. Gọi quen miệng là “cúng 30 Tết” vẫn được, chỉ cần nhớ ngày trên lịch là 29 để sắp xếp đi chợ, về quê cho kịp.