Cúng giao thừa mấy chén chè, chén rượu, ly nước là đủ?

Chiều cuối năm, mâm cơm tất niên đã dọn ra, bàn cúng giao thừa ngoài sân cũng sắp bày xong. Vậy mà cả nhà vẫn còn hỏi nhau: rót mấy chén rượu, để mấy ly nước, chè múc mấy chén mới phải? Năm nào câu hỏi này cũng quay lại, nhất là khi người đứng ra lo cúng là con cháu lần đầu thay ông bà.

Tết Đinh Mùi 2027 còn thêm một điểm cần nhớ. Tháng Chạp năm nay thiếu nên không có ngày 30. Bữa “30 Tết” mọi người quen gọi năm nay là 29 tháng Chạp, tức Thứ Sáu 05/02/2027, và giao thừa rơi vào đêm 05/02 rạng sáng 06/02.

Chuyện cúng giao thừa mấy chén chè, chén rượu hay ly nước không có một con số bắt buộc cho mọi nhà; phần đông chọn số lẻ. Chè thường 1 hoặc 3 chén, cũng có nhiều nhà không cúng chè. Rượu và nước thường 1 hoặc 3 chén mỗi thứ; ban thờ có sẵn bộ 5 chén thì rót đủ 5. Mâm tất niên bày chén cơm, đôi đũa theo số vị gia tiên được mời, hoặc theo bộ chén lẻ gia đình quen dùng.

Bảng tra nhanh số chén khi cúng giao thừa và tất niên

Cách bày phổ biến nhất là mỗi thứ 1 hoặc 3 chén, tùy mâm lớn hay nhỏ và bộ đồ thờ nhà có sẵn. Cuối năm thường có ba mâm: mâm cơm tất niên, mâm giao thừa ngoài trời và lễ trên ban thờ gia tiên lúc giao thừa. Bảng dưới gom cách nhiều gia đình đang bày cho từng mâm.

Bảng này ghi lại cách làm thường gặp chứ không phải quy định. Nhà nào đã có nếp riêng do ông bà truyền lại, ví dụ năm nào cũng rót 5 chén rượu hay luôn bày đủ chén cơm cho từng cụ, thì cứ giữ theo nếp của gia đình. Khi còn phân vân, hỏi người lớn trong họ là cách chắc nhất, vì mỗi vùng, mỗi dòng họ có thói quen hơi khác nhau.

Giao thừa và tất niên chỉ là hai trong chuỗi lễ cuối năm, đầu năm. Trình tự cả mùa, từ đưa ông Táo tới cúng mùng 1 và hóa vàng, được sắp theo ngày trong các lễ cúng trong dịp Tết Nguyên Đán, tiện để bạn lên lịch sửa soạn đồ cúng cho cả tuần giáp Tết.

Vì sao nhiều nhà chọn số lẻ cho chén rượu, chén nước

Số lẻ được chuộng vì trong quan niệm dân gian, số lẻ thuộc dương, gắn với sự sống, sinh sôi và khởi đầu. Nén nhang, chén rượu, chén nước trong việc cúng kiếng vì vậy thường đi theo 1, 3, 5. Con số 3 gặp nhiều nhất, phần vì mâm nhìn vừa đủ đầy, phần vì nhiều nhà mua sẵn bộ đồ thờ 3 chén.

Số chẵn cũng không phải điều cấm. Chén cơm, đôi đũa trên mâm tất niên là ví dụ rõ nhất: nhiều nhà bày theo số người đã khuất được mời về, nên có nhà 4 bộ, có nhà 6 bộ. Lúc này con số dựa vào người được mời, không dựa vào chẵn hay lẻ.

Một chuyện nhỏ giúp mâm cúng gọn mắt hơn: rượu và nước nên đặt cùng số chén, cùng cỡ chén. Ba chén rượu đi với một ly nước to đặt lệch một góc thì nhìn không cân. Đây là chuyện bày biện cho đẹp, không phải kiêng cữ, nên nhà chỉ có một bộ chén thì cứ dùng bộ đó.

Cũng đừng vì muốn đủ số mà mua thêm chén không cùng bộ. Ba chén cùng kiểu, sạch sẽ, đặt ngay ngắn vẫn tươm tất hơn năm chén mỗi chén một màu.

Chè cúng giao thừa: mấy chén và nấu chè gì

Chè không phải món bắt buộc trên mâm giao thừa. Mâm ngoài trời thường chỉ cần nhang, đèn hoặc nến, hoa, trái cây, rượu, nước và món chính như gà luộc, xôi, bánh chưng hay bánh tét. Từng món trên mâm và cách sắp được liệt kê kỹ trong hướng dẫn mâm cúng giao thừa Tết Nguyên Đán gồm những gì. Chè chỉ có mặt khi gia đình quen cúng thêm mâm ngọt.

Khi có cúng chè, 1 chén hoặc 3 chén là đủ. Mâm nhỏ ở ban công chung cư thì 1 chén. Ban thờ rộng, có mâm ngọt đặt riêng bên cạnh mâm mặn thì 3 chén cho cân. Chén chè nên cùng cỡ với chén rượu, chén nước; múc vào tô lớn vừa chiếm chỗ vừa lệch với phần còn lại của mâm.

Loại chè thì tùy vùng và tùy tay người nấu. Người Hà Nội xưa hay nấu chè con ong từ nếp, mật mía và gừng để cúng dịp Tết. Ở miền Nam, nhiều nhà nấu món chè quen của gia đình, chẳng hạn chè đậu trắng hay chè trôi nước. Không có loại chè nào được xem là đúng hơn loại khác; món nhà mình nấu khéo, ông bà lúc sinh thời thích ăn thì dâng món đó.

Chè có nước cốt dừa để ngoài trời lâu dễ chua, nhất là khi Sài Gòn cuối năm hanh nóng. Cách đơn giản là nấu xong để nguội, đậy kín, tới lúc sắp cúng mới múc ra chén đặt lên mâm. Chè cúng xong thì cả nhà ăn trong đêm hoặc cất tủ lạnh, đừng để nguyên trên mâm tới sáng.

Chén rượu và ly nước: bày bao nhiêu, đặt ở đâu

Mâm giao thừa ngoài trời

Mâm ngoài trời thường có 1 hoặc 3 chén rượu và số chén nước tương ứng. Theo tín ngưỡng dân gian, mâm này dâng các vị thần coi sóc trần gian: tiễn vị cai quản năm cũ, đón vị cai quản năm mới. Vì bày ở sân, trước cửa hay ban công, mâm cần gọn là chính. Bàn nhỏ thì 1 chén rượu, 1 ly nước đặt phía trước, gần bát nhang.

Ở chung cư không có sân, nhiều nhà bày ở ban công hoặc trước cửa căn hộ, trong phạm vi ban quản lý cho phép. Chỗ này thường chật, có gió và gần rèm cửa. Nên chọn chén nặng đáy để gió không làm đổ, rót rượu vơi một chút, đặt nhang và nến cách xa rèm, giấy và vàng mã chưa đốt.

Ban thờ gia tiên trong nhà

Trên ban thờ, chén nước thường là bộ 3 hoặc 5 chén đặt ngay trước bát hương và có sẵn quanh năm. Đêm giao thừa, việc cần làm là đổ nước cũ, rửa sạch chén rồi rót nước mới vào đủ bộ chén đó, không cần thêm chén. Rượu rót vào chén riêng, thường 3 chén, hoặc 5 chén nếu bộ đồ thờ có 5.

Ly nước cúng nên là nước sạch, uống được ngay: nước đun sôi để nguội, nước lọc hay nước đóng chai còn nguyên nắp đều được. Ngày cuối năm bếp núc bận, nhiều nhà mở luôn một chai nước tinh khiết đóng chai để rót cho tiện; nước trong, không mùi, rót ra ly thủy tinh nhìn cũng sạch sẽ. Rượu thì phần đông dùng rượu trắng.

Dù rót rượu hay nước, cứ rót vơi, không tràn miệng chén. Chén đầy sát miệng dễ sánh ra mâm khi có người chạm bàn hay lúc gió lùa, rượu đổ lên khăn trải bàn gần nến lại càng nên tránh.

Mâm cơm tất niên bày mấy chén cơm, mấy đôi đũa

Mâm tất niên là bữa cơm mời ông bà, tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, nên chén cơm và đôi đũa thường bày theo số vị được mời. Miền Bắc gọi là bát cơm, miền Nam gọi là chén cơm, cách tính như nhau. Nhà mời ông bà nội, ông bà ngoại đã khuất về thì bày đủ chén, đũa cho từng người.

Nhà không kể hết được các vị, hoặc ban thờ thờ chung nhiều đời, thường bày theo số lẻ cho gọn: 3 hoặc 5 chén cơm, kèm từng ấy đôi đũa. Cơm có thể xới sẵn vào từng chén, hoặc đặt một tô cơm, đĩa xôi giữa mâm, chén đũa xếp quanh. Mỗi chén xới vừa phải, không nén chặt.

Có một điều nên tránh: không cắm đũa dựng đứng giữa chén cơm. Kiểu cắm này gắn với mâm cúng người mới mất, nên trên mâm cơm đón ông bà về ăn Tết, đũa đặt ngang trên miệng chén hoặc gác cạnh chén.

Rượu và nước trên mâm tất niên có thể đi theo số chén cơm, hoặc giữ 1 hay 3 chén như mâm giao thừa, tùy nhà. Khi dâng mâm, lời khấn nên đọc chậm, nêu đủ tên các vị được mời; mẫu chữ cho cả lúc cúng trong nhà lẫn ngoài trời có trong bài văn khấn cúng tất niên trong nhà, ngoài trời. Còn chuyện chọn giờ cúng, ai đứng khấn và các bước dọn mâm thì phần hướng dẫn cúng tất niên cuối năm như thế nào cho đúng đi từng bước.

Rót, bày và hạ lễ: những chi tiết hay bị sót

Số chén đúng mà bày vội thì mâm vẫn lộn xộn. Phần lớn sơ suất ngày cuối năm nằm ở mấy chi tiết dưới đây.

• Chén phải khô và sạch: rửa bộ chén thờ từ chiều, úp ráo rồi mới rót; chén còn đọng nước rửa hay bụi nhang thì rượu, nước rót vào nhìn đục.
• Rót sau khi bày đủ món: nhiều nhà bày đồ ăn, hoa trái xong mới thắp nhang và rót rượu, nước, để lúc khấn mâm đã đủ.
• Thêm một tuần rượu nếu nhà có lệ: có gia đình chờ nhang cháy gần hết mới rót thêm rượu một lượt trước khi hạ lễ; nhà không có lệ này thì rót một lần là xong.
• Mâm ngoài trời trước, trong nhà sau: nhiều nơi cúng mâm ngoài trời vào khoảng giữa đêm, lúc chuyển năm, rồi mới vào thắp nhang ban thờ gia tiên.
• Hạ lễ khi nhang đã tàn: rượu cúng thường được rưới lên tro vàng mã khi hóa vàng, nước có thể tưới vào chậu cây, chè và đồ ăn dọn xuống cho cả nhà dùng.

Thứ tự từng bước của lễ giao thừa, từ lúc bày mâm tới lúc hóa vàng, được trình bày đầy đủ trong cách cúng giao thừa Tết Nguyên Đán. Nếu nhà đông người, nên phân sẵn ai lo mâm ngoài, ai lo ban thờ, để tới giữa đêm không ai phải chạy đi tìm chén hay chai rượu.

Với mâm ngoài trời, thêm một lưu ý an toàn: nến và nhang để ở nơi có gió dễ bén vào giấy tiền, vàng mã. Đặt vàng mã ở góc xa nến, lúc hóa vàng thì đốt trong thau, chậu kim loại và để sẵn một xô nước gần đó.

Tết Đinh Mùi 2027: lịch cúng theo 29 Tết

Năm 2027 không có ngày 30 tháng Chạp, nên mọi việc thường làm vào “30 Tết” dời về 29 tháng Chạp, Thứ Sáu 05/02/2027. Ai đã quen chờ tới ngày 30 mới cúng tất niên hay mới đi chợ lần cuối thì năm nay phải tính sớm hơn một ngày. Vì sao tháng Chạp năm nay thiếu ngày được giải thích riêng trong bài Tết 2027 có 30 Tết không.

• 23 tháng Chạp: Thứ Bảy 30/01/2027, ngày cúng ông Công ông Táo.
• 29 tháng Chạp: Thứ Sáu 05/02/2027, ngày cuối năm; nhiều nhà cúng tất niên chiều nay, có nhà làm sớm hơn vài bữa.
• Giao thừa: đêm 05/02 rạng sáng 06/02/2027.
• Mùng 1 Tết: Thứ Bảy 06/02/2027.

Ngày cuối năm, chợ và cửa hàng đều đông, nhiều chỗ nghỉ sớm hơn ngày thường. Nước để rót ly cúng, nấu chè, pha trà đãi khách mấy ngày Tết nên lo từ mấy hôm trước, đừng để tới chiều 29 mới thấy bình hết. Bên mình nhận đặt nước bình, nước chai qua hệ thống giao nước tại TP.HCM; giờ giao cụ thể mình hẹn khi xác nhận đơn, phí giao (nếu có) báo trước. Đặt sớm một chút thì dễ chọn giờ hơn nha.

Những điều nên nhớ khi bày chén cúng cuối năm

• Khi phân vân, rót 1 hoặc 3 chén cho rượu, nước, chè; ban thờ có bộ 5 chén thì dùng đủ bộ.
• Chén cơm, đôi đũa trên mâm tất niên tính theo số vị gia tiên được mời; không cắm đũa đứng giữa chén.
• Dùng nước sạch uống được, rót vơi, chén rửa khô từ chiều.
• Năm 2027 cúng tất niên và chuẩn bị giao thừa theo ngày 29 tháng Chạp, Thứ Sáu 05/02.

Cần nước uống giao tận nơi, bạn gọi A LÔ Nước Suối qua hotline 0966 391 321 hoặc 0867 179 170 (Zalo 0966 391 321). Kho mình ở 2P Tôn Thất Thuyết, Phường Xóm Chiếu, TP.HCM, làm việc 8:30–17:30 từ Thứ Hai đến Thứ Bảy.

Câu hỏi thường gặp về số chén khi cúng giao thừa

Rượu cúng giao thừa xong có uống được không?

Được. Nhiều nhà rưới một phần lên tro vàng mã khi hóa vàng, phần còn lại người lớn chia nhau uống lấy lộc đầu năm. Ai còn phải lái xe trong đêm giao thừa thì đừng uống.

Có thể dùng nước suối đóng chai để rót ly nước cúng không?

Được. Nước suối, nước tinh khiết đóng chai đều là nước sạch uống được, rót cúng rất tiện. Nên dùng chai còn nguyên nắp, mở ra lúc sắp cúng, rót vào chén hoặc ly thủy tinh sạch thay vì đặt nguyên chai lên mâm.

Nhà ở trọ, không có ban thờ thì cúng giao thừa thế nào?

Có thể bày một mâm nhỏ ở bàn sạch gần cửa hoặc ban công, gồm nhang, hoa hoặc trái cây, 1 chén rượu và 1 ly nước. Mâm gọn vẫn đủ ý nghĩa; nhớ đặt nhang xa rèm và đồ dễ cháy.

Lỡ rót thiếu chén hoặc bày số chẵn thì có sao không?

Không có gì đáng lo. Thấy thiếu khi nhang còn cháy thì rót bổ sung; đã cúng xong thì để lần sau bày lại cho đủ. Việc cúng kiếng coi trọng sự thành tâm và mâm sạch sẽ hơn con số chén.

Sáng mùng 1 có cần thay nước, rượu trên ban thờ không?

Nhiều nhà thay nước mới và rót rượu mới trước khi thắp nhang sáng mùng 1, vì nước, rượu từ đêm giao thừa đã để qua mấy tiếng và có thể bám bụi nhang. Chè, cơm cúng từ đêm trước thì dọn xuống, không để lại trên ban thờ.