Cúng mùng 3 Tết để hóa vàng tiễn ông bà: mâm cúng và văn khấn

Ba ngày Tết trôi qua nhanh. Tới sáng mùng 3, nhiều nhà lại lo chuyện cúng mùng 3 Tết: cúng giờ nào, bày mâm gì, khấn thế nào để tiễn ông bà cho phải đạo.

Năm Đinh Mùi 2027 có một điểm khác các năm trước: tháng Chạp thiếu nên không có ngày 30, giao thừa là đêm 05/02 rạng sáng 06/02/2027. Ngày rước ông bà vì vậy sớm hơn một ngày, còn lễ tiễn vẫn tính theo tháng Giêng năm mới.

Cúng mùng 3 Tết là lễ hóa vàng, tức đốt vàng mã sau khi cúng để tiễn ông bà tổ tiên trở về sau những ngày ăn Tết cùng con cháu. Năm 2027, mùng 3 Tết là Thứ Hai 08/02; nhiều nhà cúng vào buổi sáng hoặc trước trưa. Lễ gồm hương, đèn, hoa, trái cây, mâm cơm hoặc mâm chay và vàng mã; khấn xong, chờ hương gần tàn thì hóa vàng. Nhà nào theo nếp riêng có thể tiễn vào mùng 4 hoặc mùng 5.

Mùng 3 Tết 2027 rơi vào ngày nào?

Mùng 3 Tết Đinh Mùi là Thứ Hai, ngày 08/02/2027. Mùng 1 Tết năm nay rơi vào Thứ Bảy 06/02/2027, nên mùng 2 là Chủ nhật 07/02 và mùng 3 là ngày đầu tuần.

Chỗ dễ nhầm nằm ở cuối năm cũ. Tháng Chạp năm nay chỉ có 29 ngày, nên năm nay không có ngày 30 Tết: ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, Thứ Sáu 05/02/2027. Lễ rước ông bà mà nhiều người quen gọi là cúng 30 Tết năm nay làm vào ngày 29. Cách tính tháng thiếu, tháng đủ và lý do năm nay mất ngày 30 được giải thích trong bài Tết 2027 có 30 Tết không.

Bảng dưới gom các mốc cúng quanh Tết Đinh Mùi để bạn ghi lịch một lần:

Thả cá chép thuộc lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, không phải nghi thức chính của mùng 3. Nhà nào muốn phóng sinh đầu năm thì chọn ao, hồ hay sông có nước sạch, thả cá nhẹ tay từ chỗ thấp và mang bao ni lông về bỏ rác, đừng ném cả bao xuống nước.

Vì sao mùng 3 Tết cúng hóa vàng tiễn ông bà?

Theo quan niệm dân gian, chiều cuối năm con cháu thắp hương mời ông bà về nhà ăn Tết. Suốt mấy ngày Tết, bàn thờ luôn có hương khói, bữa cơm nào cũng mời ông bà trước rồi cả nhà mới ăn. Hết Tết thì làm lễ tiễn, giống như đưa người thân ra cửa sau chuyến về thăm.

Chữ hóa trong hóa vàng nghĩa là đốt. Vàng mã là tiền vàng, giấy tiền và đồ dùng làm bằng giấy; sau khi cúng, gia đình đốt đi với ý gửi theo ông bà làm lộ phí. Lễ hóa vàng là một mắt xích trong chuỗi các lễ cúng trong dịp Tết Nguyên Đán, nối giữa lễ rước cuối năm và lễ khai hạ mùng 7.

Câu quen thuộc “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” cho thấy mùng 3 vốn cũng là ngày đi thăm thầy cô. Vì vậy nhiều nhà cúng hóa vàng buổi sáng, chiều mới đi thăm người quen, coi như khép lại mấy ngày Tết ở nhà.

Lễ rước và lễ tiễn là hai đầu của cùng một dịp nhưng tinh thần khác nhau. Lễ rước nặng phần mời: dọn bàn thờ, nấu mâm cơm đủ món, khấn mời ông bà về, như hướng dẫn trong bài cách cúng đón ông bà ngày 30 Tết. Lễ tiễn mùng 3 nặng phần cảm tạ: mâm thường gọn hơn và kết thúc bằng việc hóa vàng.

Chọn ngày và giờ tiễn ông bà

Nên tiễn ông bà mùng 3, mùng 4 hay mùng 5?

Mùng 3 là ngày tiễn phổ biến nhất, nhưng không phải nhà nào cũng tiễn ngày này. Nhiều gia đình giữ nếp riêng của dòng họ, tiễn vào mùng 4 (Thứ Ba 09/02/2027) hoặc mùng 5 (Thứ Tư 10/02/2027), có nơi để tới mùng 7.

Khi phân vân, bạn có thể dựa vào ba điều sau:

• Nếp nhà: ông bà, cha mẹ trước giờ tiễn ngày nào thì giữ ngày đó; con cháu mới ra ở riêng nên hỏi lại người lớn trong nhà.
• Người có mặt: lễ tiễn nên có đủ người trong nhà, nhất là người đứng khấn. Ai phải đi xa sớm thì làm lễ trước khi lên đường.
• Lịch đi làm: lịch nghỉ Tết mỗi nơi một khác. Nếu mùng 3 đã phải đi làm, có thể cúng sớm trước giờ ra khỏi nhà, hoặc dời sang mùng 4, mùng 5 khi cả nhà rảnh.

Có một điều nhiều nhà cùng giữ: lễ tiễn làm sau lễ rước. Gia đình đã cúng ông bà ngày 30 Tết, năm nay là ngày 29 tháng Chạp, thì tiễn từ mùng 3 trở đi; thường không ai tiễn ngay mùng 1 hay mùng 2.

Giờ cúng hóa vàng mùng 3 chọn thế nào?

Phần đông gia đình cúng vào buổi sáng hoặc trước giờ trưa, để hạ lễ xong cả nhà ăn bữa trưa cùng nhau. Đây là giờ thuận tiện chứ không phải quy định bắt buộc.

Nhà nào xem giờ hoàng đạo thì tra lịch âm năm Đinh Mùi 2027 cho đúng ngày mùng 3 tháng Giêng, hoặc hỏi người quen coi ngày trong họ. Đừng dùng bảng giờ của Tết 2026 hay các năm trước: giờ hoàng đạo tính theo can chi của từng ngày, nên cùng là mùng 3 nhưng mỗi năm một khác.

Mâm cúng mùng 3 Tết gồm những gì?

Mâm cúng mùng 3 gồm hai phần: lễ vật bày trên bàn thờ và vàng mã để hóa sau khi cúng. Những thứ thường có:

• Hương, đèn hoặc nến: thắp mới khi bắt đầu lễ.
• Hoa tươi: thay bình hoa đã héo sau mấy ngày Tết; cúc, vạn thọ, hoa huệ là những loại quen thuộc.
• Mâm ngũ quả: xem lại trái nào dập, úng thì thay. Miền Nam hay chọn mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung.
• Trầu cau, rượu, trà và ly nước sạch: rót mới trước lúc thắp hương.
• Mâm cơm mặn hoặc mâm chay: tùy nếp nhà.
• Vàng mã: tiền vàng, giấy tiền; nhiều ít tùy nhà.

Mâm cơm mùng 3 thường dùng lại các món Tết đã nấu. Nhà miền Nam hay có thịt kho hột vịt, canh khổ qua dồn thịt, chả giò, bánh tét, dưa kiệu tôm khô; nhà miền Bắc thường có bánh chưng, gà luộc, giò lụa, xôi, canh măng. Không cần nấu lại đủ món như chiều cuối năm: vài món còn ngon, hâm nóng và bày tươm tất là đủ lễ.

Nếu muốn làm mâm đầy đủ theo từng miền, bạn có thể dựa vào gợi ý trong bài mâm cơm cúng ông bà ngày 30 Tết rồi rút bớt món cho lễ tiễn. Nhà ăn chay thì thay bằng xôi, chè, đậu hũ, rau củ xào, canh nấm.

Đồ ăn mấy ngày Tết dễ để lâu ngoài mâm. Món có mùi chua, nhớt hay đổi màu thì bỏ, đừng đặt lên bàn thờ rồi cả nhà ăn lại sau lễ. Ly nước cúng nên dùng nước đun sôi để nguội hoặc chai nước suối còn nguyên nắp, thay mới chứ không châm thêm vào ly nước cũ.

Các bước cúng hóa vàng mùng 3 Tết

Lễ hóa vàng gồm sáu bước, làm theo thứ tự dưới đây:

1. Dọn bàn thờ: lau bụi và tàn hương, thay nước, thay hoa, bày lại trái cây.
2. Bày lễ: đặt mâm cơm, trầu rượu lên bàn thờ; vàng mã để riêng một bên hoặc dưới chân bàn thờ.
3. Thắp hương và khấn: người đứng đầu gia đình thắp hương, đọc văn khấn; sau đó con cháu lần lượt thắp hương vái lạy.
4. Chờ hương cháy gần hết: trong lúc chờ, cả nhà dọn sẵn chỗ hóa vàng và chuẩn bị nước.
5. Hóa vàng: vái xin phép rồi mang vàng mã ra đốt; có nhà đốt luôn tờ văn khấn viết tay. Lửa tàn thì rưới chén rượu cúng lên tro.
6. Hạ lễ: hạ mâm xuống, cả nhà quây quần ăn bữa cơm sau lễ.

Hóa vàng an toàn ở chung cư và nhà trong hẻm

Tàn lửa vàng mã bay rất dễ, nhất là khi gió lùa trong hẻm hay ngoài ban công. Không đốt vàng mã trong căn hộ, hành lang hay ban công khi ban quản lý chưa cho phép. Nhiều tòa nhà có khu đốt chung hoặc quy định riêng cho mấy ngày Tết, nên hỏi trước từ chiều mùng 2.

• Đốt trong lò đốt hoặc thau kim loại, đặt chỗ thoáng, xa rèm cửa, dây điện và xe máy đậu trước nhà.
• Để sẵn xô nước hoặc bình chữa cháy ngay cạnh chỗ đốt.
• Bỏ vàng mã vô từng ít một, không dồn nguyên xấp; tránh đốt lúc gió lớn.
• Cho trẻ nhỏ đứng xa; người lớn ở lại tới khi lửa tắt hẳn.
• Chờ tro nguội hẳn mới gom bỏ, không đổ vô thùng rác nhựa khi tro còn ấm.

Đốt ít vàng mã có thiếu lễ không?

Không thiếu. Nhiều gia đình giờ chỉ hóa một phần nhỏ cho có, vì điều chính của lễ tiễn là con cháu nhớ ơn ông bà. Đốt ít còn bớt khói và bớt nguy cơ cháy, nhất là ở dãy nhà phố san sát hay hẻm nhỏ.

Văn khấn hóa vàng tiễn ông bà mùng 3 Tết

Bài khấn dưới đây là bản tham khảo theo lối khấn cổ truyền, đã điền sẵn ngày mùng 3 Tết Đinh Mùi. Gia chủ thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin của nhà mình; tiễn vào mùng 4 hay mùng 5 thì sửa ngày âm và ngày dương cho khớp.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị thần linh cai quản trong xứ này.

Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị hương linh nội ngoại họ [họ của gia đình].

Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm Đinh Mùi, tức ngày 08 tháng 02 năm 2027.

Tín chủ con là [họ tên người khấn], cùng toàn gia, ngụ tại [địa chỉ].

Nhân dịp xuân về, con cháu đã kính rước ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình. Nay Tết đã qua, con cháu thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả, bày lên trước án, kính cẩn làm lễ tiễn đưa.

Kính mong ông bà tổ tiên, chư vị hương linh thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu năm mới bình an, mạnh khỏe, công việc thuận lợi, gia đạo hòa thuận.

Con kính xin các vị thần linh cho phép tổ tiên được trở về.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

So với bài văn khấn cúng ông bà ngày 30 Tết, bài khấn mùng 3 khác ở ý chính: bài cuối năm mời ông bà về ăn Tết, còn bài này cảm tạ và xin tiễn ông bà trở về. Gia chủ không thuộc lòng thì in ra hoặc chép ra giấy, khấn chậm và rõ. Nhiều người khấn ngắn bằng lời của mình, miễn nói đủ ngày cúng, tên người khấn, địa chỉ và lời tiễn.

Chuẩn bị gì trước mùng 3 cho đỡ cập rập?

Lễ hóa vàng gọn hơn lễ cuối năm, nhưng rơi đúng lúc nhà còn khách, đồ ăn vơi dần và chợ chưa họp lại đủ. Vài việc nên lo từ lúc sắm Tết:

• Mua sẵn vàng mã, hương, nến: sau giao thừa nhiều sạp nghỉ bán mấy ngày.
• Chừa riêng món cho mâm mùng 3: cất tủ lạnh vài món còn ngon thay vì để ngoài mâm suốt mấy ngày.
• Kiểm tra chỗ đốt: chuẩn bị lò hoặc thau kim loại, xô nước; ở chung cư thì hỏi quy định của ban quản lý.
• Ghi sẵn bài khấn: điền ngày 08/02/2027, tên người khấn và địa chỉ.

Một chuyện nhỏ mà hay bị quên là nước uống. Mấy ngày Tết con cháu về đông, nấu nướng nhiều, bình nước dễ hết giữa chừng trong khi nhiều cửa hàng còn nghỉ. Nhà ở TP.HCM dùng nước bình hay nước chai thì nên đặt dư một chút trước Tết nha. A LÔ Nước Suối có giao nước tận nơi tại TP.HCM; lịch làm việc dịp Tết và ngày lễ, bạn gọi hotline trước để mình sắp xếp.

Những điều nên nhớ

• Ghi lịch: mùng 3 là Thứ Hai 08/02/2027; nếu tiễn mùng 4 hay mùng 5 thì ứng với 09/02 và 10/02.
• Năm nay cúng rước ông bà vào 29 tháng Chạp (05/02), lễ tiễn làm sau đó.
• Muốn chọn giờ thì tra lịch năm Đinh Mùi, không dùng bảng giờ của năm cũ.
• Hóa vàng trong lò hoặc thau kim loại, có nước sẵn bên cạnh và theo đúng quy định của chung cư.

Cần nước uống giao tận nơi, bạn gọi A LÔ Nước Suối qua hotline 0966 391 321 hoặc 0867 179 170 (Zalo 0966 391 321). Kho mình ở 2P Tôn Thất Thuyết, Phường Xóm Chiếu, TP.HCM, làm việc 8:30–17:30 từ Thứ Hai đến Thứ Bảy.

Câu hỏi thường gặp về cúng mùng 3 Tết

Quên cúng mùng 3 Tết thì có cúng bù được không?

Được. Vốn đã có nhiều nhà tiễn vào mùng 4, mùng 5, nên lỡ mùng 3 thì làm vào ngày gần nhất cả nhà có mặt, đọc đúng ngày đang cúng trong bài khấn. Mâm không cần làm lại như dự định; hương, hoa, trái cây và vài món đơn giản là đủ lễ.

Cúng mùng 3 Tết có bắt buộc mâm mặn không?

Không bắt buộc. Nhà ăn chay hoặc muốn gọn có thể cúng mâm chay, hoặc chỉ hương, hoa, trái cây, trà và bánh mứt. Điều chính của lễ là tiễn ông bà, không nằm ở số món.

Sau lễ hóa vàng, bàn thờ dọn thế nào?

Hạ lễ xong thì dọn mâm cơm, bỏ hoa héo; trái cây còn tốt có thể giữ lại hoặc chia cho cả nhà. Bàn thờ vẫn giữ hương khói như ngày thường. Tới rằm tháng Giêng, năm nay là Thứ Bảy 20/02/2027, nhiều nhà lại sửa lễ cúng.

Cây nêu có hạ cùng ngày hóa vàng không?

Thường thì không. Ở những nơi còn dựng nêu ngày Tết, cây nêu được hạ vào mùng 7, ngày khai hạ, năm nay là Thứ Sáu 12/02/2027. Nhà trong thành phố ít dựng nêu nên phần lớn chỉ làm lễ hóa vàng.